Jak sprzedać firmę – co to znaczy „sprzedać firmę”?

Sprzedaż firmy oznacza najczęściej:

  1. Sprzedaż udziałów albo akcji (tzw. share deal) – sprzedajesz Twoje prawa do udziałów albo akcji w spółce, która prowadzi biznes. Sama spółka dalej istnieje i pozostaje stroną umów, pracodawcą, podatnikiem, właścicielem aktywów. Sprzedaż nie wpływa na bieżące funkcjonowanie spółki.
  2. Sprzedaż przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa (tzw. asset deal) – sprzedajesz „zestaw składników” służących do prowadzenia biznesu, m.in: własność aktywów, prawa wynikające z zawartych przez spółkę umów (wierzytelności), markę, know-how, bazę klientów. Przedsiębiorstwo (w rozumieniu Kodeksu cywilnego) to zorganizowany zespół składników materialnych i niematerialnych przeznaczonych do działalności gospodarczej. Kupno przedsiębiorstwa oznacza zmianę stron stosunków prawnych, najczęściej w drodze przeniesienia na kupującego praw i obowiązków z umów oraz przeniesienia na kupującego decyzji administracyjnych (o ile przepisy zezwalają na takie przeniesienie).

Dlaczego to rozróżnienie jest tak ważne? Jest ono ważne, ponieważ wpływa na:

  • podatki: inne podatki związane są ze sprzedażą udziałów, inne ze sprzedażą przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części,
  • formalności: każda z tych transakcji może wymagać innych zgód korporacyjnych oraz dochowania innej formy umowy,
  • to, co „przechodzi” na kupującego automatycznie, a co wymaga zgód. W przypadku sprzedaży udziałów, sytuacja jest prosta: na kupującego przechodzą udziały sprzedającego. W przypadku sprzedaży przedsiębiorstwa, nie wszystkie jego składniki przechodzą automatycznie na kupującego. Dla przykładu: przeniesienie praw z umów zawartych przez spółkę wymaga w wielu przypadkach zgody pozostałych podmiotów, które są stronami takich umów.
  • odpowiedzialność za zobowiązania. Kupujący udziały w spółce nie bierze na siebie osobistej odpowiedzialności za jej długi (pomijamy kwestię związaną z ewentualną odpowiedzialnością kupującego na skutek jego wejścia do zarządu kupowanej spółki). W przypadku kupna przedsiębiorstwa, kupujący co do zasady ponosi solidarną odpowiedzialność ze sprzedającym za zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Można jednak umownie zmodyfikować tę zasadę.

Jak sprzedać firmę, gdy prowadzisz jednoosobową działalność (JDG)?

W JDG nie sprzedajesz „spółki”, bo JDG nią nie jest. Sprzedaż JDG najczęściej sprowadza się do:

  • sprzedaży przedsiębiorstwa (całości biznesu), albo
  • sprzedaży zorganizowanej części przedsiębiorstwa, albo
  • sprzedaży wybranych aktywów związanych z prowadzoną działalnością (np. maszyn, praw do sklepu internetowego, bazy klientów).

Często praktykowane jest przekształcenie JDG w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, a następnie sprzedaż udziałów w takiej spółce.

Share deal czy asset deal – który model wybrać?

1) Sprzedaż udziałów w sp. z o.o. (share deal) – kluczowe konsekwencje

Jeżeli biznes prowadzony jest w ramach spółki z o.o., transakcja sprzedaży najczęściej przybiera formę sprzedaży udziałów.

Co warto wiedzieć:

  • Forma umowy: zbycie udziałów w sp. z o.o. wymaga formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. W teorii istnieje możliwość sprzedania udziałów z zachowaniem łagodniejszej formy w przypadku transakcji rządzonej innym niż polskim prawem.
  • Zgody/ograniczenia: umowa spółki może wprowadzać wymóg uzyskania uprzedniej zgody spółki lub wspólników na sprzedaż, ustanawiać prawo pierwszeństwa albo  pierwokupu dla pozostałych wspólników, a także wprowadzać klauzule drag along oraz tag along. Te kwestie należy sprawdzić z wyprzedzeniem. Umowy spółek sporządzane przed wielu laty zawierają często nieprecyzyjne zapisy dotyczące ograniczeń zbycia udziałów. W takich przypadkach warto przed transakcją zmienić umowę spółki i usunąć bądź doprecyzować niejasne postanowienia umowy spółki. W przypadku udziałów wchodzących do majątku wspólnego małżonków, warto przed sprzedażą co najmniej poinformować o tym małżonka.
  • Długi i ryzyka zostają w spółce: kupujący przejmuje spółkę „z historią” – umowy, podatki, spory, pracowników. Stąd zwykle sprzedaż poprzedza dokładne due diligence, a umowa sprzedaży ustanawia surową odpowiedzialność sprzedającego za oświadczenia oraz zapewnienia dotyczące stanu spółki.

2) Sprzedaż przedsiębiorstwa lub ZCP (asset deal) – co przechodzi, a co nie?

Kodeks cywilny przewiduje, że czynność prawna dotycząca przedsiębiorstwa obejmuje co do zasady wszystko, co wchodzi w jego skład (o ile strony nie postanowią inaczej).

Co warto wiedzieć:

  • Forma umowy: zbycie przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa wymaga formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Jeżeli w skład przedsiębiorstwa wchodzi nieruchomość, należy albo sporządzić umowę sprzedaży przedsiębiorstwa w całości w formie aktu notarialnego albo sprzedaż przedsiębiorstwa rozdzielić na 2 osobne umowy: umowę sprzedaży nieruchomości w formie aktu notarialnego oraz umowę sprzedaży pozostałej części przedsiębiorstwa w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi.
  • Zgody/ograniczenia: zgodnie z przepisami Kodeksu spółek handlowych sprzedaż przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa wymaga zgody wyrażonej w uchwale wspólników. Umowa spółki może wprowadzać dodatkowe obostrzenia w tym zakresie. Z uwagi na to, że sprzedaż jest czynnością przekraczającą zakres zwykłego zarządu, z reguły potrzebna będzie także uchwała zarządu udzielająca zgody na sprzedaż (w przypadku zarządu wieloosobowego).
  • Zobowiązania: Zobowiązania związane z prowadzeniem działalności gospodarczej nie są elementem przedsiębiorstwa, a tym samym nie przechodzą automatycznie na kupującego. Jest to duża niedogodność, ponieważ umowy stanowią często najważniejszy składnik przedsiębiorstwa. Aby więc móc w ramach sprzedaży przenieść zarówno prawa (wierzytelności) jak i zobowiązania (długi) wynikające z umów konieczne jest uzyskanie zgody drugiej strony każdej umowy (wierzyciela). Sytuacja komplikuje się jeszcze bardziej, gdy nie tylko przeniesienie zobowiązań, ale także i aktywów wymaga zgody kontrahenta. Z taką sytuacją mamy do czynienia w przypadkach zastrzeżonych w umowach albo w przypadku, gdy wymóg zgody kontrahenta na przeniesienie praw wynika z przepisów prawa. Udzielenie zgody na przejęcie przez nabywcę przedsiębiorstwa umów stanowi często warunek dojścia do skutku transakcji bądź też wpływa bezpośrednio na obliczenie ceny sprzedaży.
  • Odpowiedzialność osobista za długi: Kupujący przedsiębiorstwo lub jego zorganizowaną część jest odpowiedzialny solidarnie ze sprzedającym za jego zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, chyba że w chwili kupna nie wiedział o tych zobowiązaniach, mimo zachowania należytej staranności. Odpowiedzialność nabywcy ogranicza się do wartości nabytego przedsiębiorstwa według stanu w chwili nabycia, a według cen w chwili zaspokojenia wierzyciela. Odpowiedzialności tej nie można bez zgody wierzyciela wyłączyć ani ograniczyć.
  • Przejście zakładu pracy: Jeżeli przedsiębiorstwo funkcjonuje w oparciu o pracę osób zatrudnionych na umowach o pracę, sprzedaż przedsiębiorstwa łączyć się będzie z tzw. przejściem zakładu pracy na kupującego. W praktyce oznacza to, że nowy właściciel stanie się z mocy prawa nowym pracodawcą.

3) Sprzedaż przedsiębiorstwa lub ZCP (asset deal) – co korzystniejsze?

Wybór modelu sprzedaży w dużej mierze determinowany jest przez kwestie podatkowe oraz rodzaj aktywów znajdujących się w spółce. Model transakcji powinien być optymalny pod kątem podatkowym. Jeżeli jednak aktywa znajdujące się w spółce będą trudne do przeniesienia w ramach asset deal (np. z uwagi na to, że spółka jest adresatem pozwoleń, których nie można przenieść albo stroną wartościowych umów, których „przeniesienie” na kupującego stoi pod znakiem zapytania z uwagi na konieczność uzyskania zgód kontrahentów spółki), sensownym wyjściem pozostanie zrealizowanie transakcji w modelu share deal.

Z prawnego punktu widzenia przeprowadzenie sprzedaży w modelu share deal jest prostszym rozwiązaniem niż transakcja typu asset deal. Transakcja na udziałach nie wymaga zgód osób trzecich, z reguły nie oddziałuje negatywnie na umowy z kontrahentami i pracownikami, a także nie rodzi bezpośredniej odpowiedzialności za długi Spółki po stronie kupującego.

Planujesz sprzedaż firmy i zastanawiasz się, jaki model sprzedaży będzie dla Ciebie najbardziej korzystny?

Skontaktuj się z nami. Doradzimy, jaki model najlepiej przystaje do Twojej sytuacji i przeprowadzimy Cię przez cały proces transakcyjny.