Sprzedaż spółki z o.o. – jak wygląda sprzedaż spółki krok po kroku

Sprzedaż spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w praktyce najczęściej polega na sprzedaży udziałów należących do wspólników. Tego rodzaju transakcja powoduje zmianę właściciela spółki, ale nie wpływa na istnienie spółki. Spółka zachowuje swój numer KRS i NIP, pracowników, majątek, zobowiązania i wierzytelności. Pozostaje stroną zawartych umów.

Sprzedaż udziałów jest co do zasady najprostszym sposobem wyjścia z biznesu. Alternatywą jest sprzedaż przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części. Piszemy o tym w tych 2 wpisach: sprzedaż przedsiębiorstwa oraz sprzedaż jego zorganizowanej części. Jest to jednak rozwiązanie bardziej skomplikowane i z tego względu dużo mniej popularne na rynku. Kilka słów na ten temat zamieściliśmy także poniżej.

Sprzedaż spółki to proces wymagający wsparcia prawnego, które nie sprowadza się jedynie do wynegocjowania dobrej umowy sprzedaży udziałów. Warto mieć takie wsparcie już przy negocjowaniu postanowień listu intencyjnego. Jest ono także cenne na etapie badania due diligence (o czym piszemy tutaj).

Na czym polega sprzedaż spółki

Właścicielami spółki z o.o. są wspólnicy posiadający udziały w jej kapitale zakładowym. Sprzedaż spółki polega na przeniesieniu tych udziałów na inną osobę. W rezultacie dochodzi do zmiany wspólnika, natomiast sama spółka pozostaje tym samym podmiotem prawa. Prowadzi działalność gospodarczą, pozostaje stroną zawartych umów i zachowuje wszystkie dotychczasowe prawa oraz obowiązki.

Sprzedaż udziałów może dotyczyć wszystkich lub części udziałów w spółce. Udziały mogą być sprzedane jednemu lub kilku kupującym. W przypadku, gdy udziały zostały podzielone między kilku spadkobierców lub byłych małżonków, sprzedawana może być ułamkowa część udziałów.

W wielu przypadkach transakcja sprzedaży udziałów powiązana jest ze zmianami w zarządzie: odwołaniem dotychczasowych członków lub powołaniem nowych. Należy dopilnować, aby zmiany te zostały zagwarantowane odpowiednimi postanowieniami umowy sprzedaży udziałów (SPA).

Sprzedaż udziałów a sprzedaż przedsiębiorstwa

Sprzedaż spółki bywa mylona ze sprzedażą przedsiębiorstwa, jednak są to dwie całkowicie różne transakcje.

W przypadku sprzedaży udziałów transakcja dotyczy udziałów w spółce. Sama sprzedaż co do zasady nie ma wpływu na spółkę, jej działalność, majątek ani umowy. Zmienia się jedynie właściciel udziałów.

Natomiast przy sprzedaży przedsiębiorstwa po pierwsze inne są strony transakcji. Sprzedaż odbywa się między spółką, która sprzedaje swoje przedsiębiorstwo, a kupującym. Po drugie, inny jest zakres przenoszonych praw. Nie jest to własność udziałów, lecz własność składników materialnych (np. nieruchomości, maszyn) oraz niematerialnych (np. know-how, praw autorskich, znaków towarowych) służących do prowadzenia działalności przez spółkę. Po sprzedaży przedsiębiorstwa spółka pozostaje w rękach dotychczasowych wspólników, tyle że z dużo mniejszym majątkiem albo bez majątku. Komplikacje związane ze sprzedażą przedsiębiorstwa wiążą się najczęściej z przenoszeniem umów oraz decyzji administracyjnych na kupującego, tak aby to on stał się stroną tych umów i decyzji w miejsce spółki, która sprzedała swoje przedsiębiorstwo.

Jak wygląda sprzedaż spółki krok po kroku

Proces sprzedaży spółki z o.o. obejmuje kilka etapów.

Pierwszym krokiem jest przygotowanie spółki do sprzedaży. Warto przeprowadzić przynajmniej uproszczoną analizę sytuacji prawnej i finansowej spółki, sprawdzić dokumenty korporacyjne oraz ustalić oczekiwania co do najważniejszych warunków potencjalnej sprzedaży.

Kolejnym etapem jest znalezienie inwestora zainteresowanego kupnem spółki, a następnie wynegocjowanie z nim warunków listu intencyjnego. Ten często niedoceniany dokument ma kluczowe znaczenie dla sprzedającego, o czym piszemy w osobnym wpisie.

Z reguły przed zawarciem umowy sprzedaży udziałów (SPA) przeprowadzane jest badanie spółki przez kupującego (due diligence). Inwestor zainteresowany spółką analizuje, z pomocą doradców prawnych, podatkowych i księgowych, jej dotychczasową działalność w celu sprawdzenia, czy spółka działała zgodnie z prawem, a ryzyka związane z jej działalnością nie przekreślają sensu przeprowadzenia transakcji.

Następnie zawierana jest umowa sprzedaży udziałów. Jeżeli przed sprzedażą muszą zostać dopełnione określone warunki, na przykład trzeba uzyskać zgodę UOKiK na koncentrację lub zniwelować ryzyka zidentyfikowane w toku badania due diligence, wówczas zawierana jest przedwstępna umowa sprzedaży. W spółce z o.o. sprzedaż udziałów wymaga formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi.

Po podpisaniu umowy konieczne jest zgłoszenie zmian do Krajowego Rejestru Sądowego oraz oficjalne poinformowanie spółki o zmianie wspólnika i ewentualnie uzyskaniu przez niego pozycji dominującej.

Umowa sprzedaży udziałów – najważniejsze elementy

Umowa sprzedaży udziałów jest kluczowym dokumentem całej transakcji. Jej prawidłowa konstrukcja ma istotne znaczenie dla bezpieczeństwa zarówno sprzedającego, jak i nabywcy. O liście intencyjnym przeczytasz w tym wpisie.

Do najważniejszych elementów takiej umowy należą przede wszystkim:

• określenie stron transakcji,
• wskazanie liczby i wartości sprzedawanych udziałów,
• ustalenie ceny sprzedaży oraz sposobu jej zapłaty,
• ustalenie momentu przejścia własności udziałów na kupującego,
• określenie zasad odpowiedzialności sprzedającego za oświadczenia i zapewnienia oraz ryzyka zidentyfikowane w toku badania due diligence,
• ustalenie warunków zakazu konkurencji wiążącego sprzedającego,
• ustalenie zasad rozwiązywania sporów wynikłych z transakcji.

Podatek przy sprzedaży spółki

Co do zasady dochód uzyskany ze sprzedaży udziałów podlega opodatkowaniu 19% podatkiem dochodowym. W przypadku sprzedających będących osobami fizycznymi należy pamiętać o daninie solidarnościowej wynoszącej 4% od nadwyżki ponad 1 mln zł.

Dodatkowo sama umowa sprzedaży udziałów podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych, o którym piszemy w osobnym wpisie. Podatek wynosi 1% wartości rynkowej udziałów. Obowiązek zapłaty tego podatku spoczywa na kupującym udziały.

Kwestie podatkowe warto omówić z doradcą podatkowym przed rozpoczęciem rozmów o sprzedaży z potencjalnym inwestorem.

Jak przygotować spółkę do sprzedaży

Odpowiednie przygotowanie spółki może znacząco ułatwić cały proces sprzedaży.

Przygotowania dotyczą dwóch aspektów. Po pierwsze, działań zwiększających atrakcyjność spółki dla potencjalnego inwestora. Chodzi o działania związane z wynikami finansowymi spółki, wdrożeniem odpowiednich procedur oraz uniezależnieniem spółki od wiodącej roli wspólnika, który często jest jedynym członkiem zarządu i jedyną osobą decyzyjną w spółce.

Druga sfera działań przygotowawczych polega na uporządkowaniu dokumentacji korporacyjnej spółki. W tym celu należy m.in. przeanalizować umowę spółki pod kątem planowanej transakcji, sprawdzić uchwały organów spółki oraz upewnić się, że przeszłe transakcje na udziałach były skuteczne.

Istotne znaczenie ma również uporządkowanie dokumentów finansowych i podatkowych, takich jak sprawozdania finansowe, deklaracje podatkowe czy umowy z kontrahentami.

Inwestora będą interesować wszelkie toczące się postępowania sądowe i administracyjne, a także spory z kontrahentami i pracownikami. Należy przeanalizować potencjalny wpływ tych postępowań i sporów na spółkę i opracować plan działań minimalizujących potencjalne ryzyka.

Najczęstsze błędy przy sprzedaży spółki

Brak podpisania umowy o zachowaniu poufności. Bez podpisanej umowy sprzedający nie powinien przekazywać żadnych poufnych informacji potencjalnemu kupującemu. Dokument powinien określać, jakie informacje są chronione, w jaki sposób może z nich korzystać kupujący, co ma się z nimi stać po zakończeniu obowiązywania umowy, na jakich warunkach kupujący może udostępnić je podmiotom, z którymi współpracuje, oraz zasady odpowiedzialności za naruszenie umowy.

Niejasne zasady ustalenia ceny sprzedaży. Ten błąd może kosztować setki tysięcy, a nawet miliony złotych. Większość sprzedających ma mylne wyobrażenie o tym, co składa się na cenę sprzedaży. Jest to kwestia o fundamentalnym znaczeniu, co do której nie powinno być cienia wątpliwości. Więcej na temat ceny sprzedaży znajdziesz w osobnym wpisie.

Nieprzemyślane podpisanie listu intencyjnego przygotowanego przez kupującego. To dokument o kolosalnym znaczeniu, determinujący dalsze kroki. Wielokrotnie doradzaliśmy klientom, którzy zgłosili się do nas dopiero na etapie negocjowania zapisów umowy sprzedaży udziałów. Nie mogliśmy wprowadzić do umowy wielu korzystnych dla nich postanowień z uwagi na to, że proponowane przez nas rozwiązania kłóciły się z ustaleniami listu intencyjnego.

Niewłaściwe uregulowanie zasad odpowiedzialności sprzedającego. Powszechną regułą przy transakcjach sprzedaży udziałów jest ustanawianie odpowiedzialności sprzedających w oparciu o składane przez nich oświadczenia i zapewnienia (representations and warranties). Sprzedający nie sprzeda spółki bez tych oświadczeń, ale dysponuje całym wachlarzem rozwiązań, które ograniczą jego odpowiedzialność do sensownych ram. Warto o nich pamiętać.

FAQ – sprzedaż spółki z o.o.

Czy sprzedaż spółki z o.o. wymaga aktu notarialnego?

Sprzedaż udziałów w spółce z o.o. wymaga zachowania formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Oznacza to, że podpisy stron umowy sprzedaży udziałów muszą zostać poświadczone przez notariusza. W wyjątkowych przypadkach, na przykład gdy sprzedaż udziałów poddana jest prawu obcemu, może pojawić się szansa na obronę umowy sprzedaży zawartej w zwykłej formie pisemnej.

Ile trwa sprzedaż spółki z o.o.?

Nie ma na to jednej uniwersalnej odpowiedzi.

Czas sprzedaży spółki zależy m.in. od wielkości spółki, rodzaju kupującego i ceny.

Samo badanie due diligence trwa z reguły 2–4 miesiące. Jeżeli sprzedawana spółka ma idealny porządek w dokumentacji i będzie bardzo responsywna, okres ten może ulec skróceniu.

Czas negocjowania umowy sprzedaży udziałów to z reguły także kilka miesięcy.

Do tego należy uwzględnić czas na ewentualne postępowanie przed UOKiK oraz uporządkowanie nieprawidłowości zidentyfikowanych w toku badania due diligence.

W najprostszych przypadkach, gdy sprzedawana jest mała spółka, a kupującym jest np. członek jej zarządu, sprzedaż udziałów może zostać przeprowadzona w ciągu miesiąca.

Czy można sprzedać spółkę z długami?

Co do zasady przepisy prawa nie zakazują sprzedaży udziałów w spółce posiadającej zobowiązania. Należy jednak pamiętać, że sprzedaż udziałów nie powoduje wygaśnięcia długów spółki. Spółka nadal odpowiada za swoje zobowiązania, a członkowie zarządu, którzy nie dopełnili obowiązku złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, nie uciekną od odpowiedzialności, sprzedając udziały w spółce.

Czy sprzedaż udziałów wymaga zgody wspólników?

Co do zasady wspólnik może swobodnie sprzedać swoje udziały. Umowa spółki może jednak wprowadzać ograniczenia w tym zakresie, np. uzależniać sprzedaż udziałów od zgody zarządu lub zgromadzenia wspólników albo przyznawać pozostałym wspólnikom prawo pierwszeństwa nabycia udziałów. Przed planowaną sprzedażą należy sprawdzić postanowienia umowy spółki oraz dopełnić wymagań wynikających z jej postanowień.

Czy po sprzedaży spółki sprzedający odpowiada za jej zobowiązania?

Z mocy prawa wspólnicy spółki z o.o. nie odpowiadają za jej zobowiązania.

Odpowiedzialność taka może jednak wynikać z postanowień umowy sprzedaży udziałów. Najczęściej wspólnik sprzedający udziały odpowiada wobec kupującego za zobowiązania, o których kupujący nie został poinformowany, np. takie, które nie były ujawnione w sprawozdaniu finansowym spółki.

Nie należy także zapominać o odpowiedzialności członków zarządu.

Jeżeli sprzedający udziały jest jednocześnie wspólnikiem i członkiem zarządu, to sama sprzedaż udziałów nie uwalnia go od odpowiedzialności wynikającej z pełnienia funkcji członka zarządu, np. odpowiedzialności za niezłożenie w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości.

Kontakt

Jeżeli rozważasz sprzedaż spółki, a ten tekst nie rozwiał wszystkich Twoich wątpliwości, zapraszamy do kontaktu.